Ach vaderlief…
Zangeres Zonder Naam

Eind jaren vijftig begint de Nederlandse platenverkoop aan een groeispurt. Het begint gouden platen (100.000 singles) te regenen. En het is in ons land niet zoals in de rest van de wereld de rock-and-roll die de platenverkopen opstuwt. Gek genoeg doen bijvoorbeeld de eerste platen van Elvis Presley verkooptechnisch weinig. Eigen, lokale artiesten zijn hier erg populair. Veel van die artiesten staan onder contract bij Phonogram, dat gouden jaren beleeft.

Midden jaren vijftig is Johnny Hoes op initiatief van Rine Geveke bij Phonogram terecht gekomen. Hij scoort niet alleen zelf hits, hij kan dat ook heel goed met anderen. Hij is na verloop van tijd aangesteld als freelance producer bij Phonogram, verantwoordelijk voor het volkse genre. Zo heeft hij onder meer de 37-jarige Mary Servaes onder contract genomen, nadat hij haar op een verjaardagsfeestje een paar liedjes hoort zingen. Johnny is zwaar onder de indruk van haar stemgeluid. Hij zet op een kladblok een paar zinnen en vraagt haar die te ondertekenen. “Als je dit tekent maak ik een ster van je”, zegt hij.
Thuis verzint hij een artiestennaam voor haar: de Zangeres Zonder Naam. Servaes zelf is er niet gelukkig mee, maar gaat schoorvoetend akkoord. De eerste opname Kindergebed/Waarom (Philips PF 317753) levert haar honderd gulden op. Er worden 40.000 platen van verkocht. Hoes voelt aan alles dat hij met Mary Servaes iets bijzonders in handen heeft. Schoonmaaksters die haar in de studio horen zingen, barsten spontaan in huilen uit. Hij regelt een vast platencontract dat haar 2,5 cent per verkochte plaat oplevert.

Hoes heeft dan al binnen Phonogram een vast werkpatroon. Een keer per maand komt hij naar Hilversum om een hele dag singles op te nemen met zijn stal. Producer Bert Schouten begeleidt die sessies enige tijd. Zijn taak is om toe te zien dat het Hoes aan niets ontbreekt. Verder hoeft hij niet veel te doen: Hoes weet precies wat hij wil. Schouten: “Hij eiste veel van zijn artiesten. Hij bereidde alles al voor in Weert. Hij kreeg van Phonogram maar een dag om die producties te doen, dus alles moest wel rollen. Als er dan een artiest was die het stuk niet goed ingestudeerd had, dan kreeg die dat wel te horen. Het was natuurlijk in zijn belang om op zo’n dag zoveel mogelijk titels op te nemen, want dat vergrootte zijn kans op succes.”
’s Morgens van negen tot twee maakt Hoes aan een stuk door orkestbanden. Hij werkt daarbij met een eigen arrangeur, Jean Kraft. De middagsessie begint vervolgens om 15.00 uur. Schouten: “Dan zaten net als bij de tandarts alle artiesten op een bank te wachten tot ze naar binnen mochten om hun nummer in te zingen. Dat was echt massaproductie.”
De Zangeres Zonder Naam, oftewel Mary Servaes, neemt op die manier in 1959 haar grote doorbraak Ach vaderlief (toe drink niet meer) op. Rietje, zoals Hoes haar noemt, ziet in eerste instantie niets in het liedje. Haar man Sjo Servaes bezweert haar dat horeca-exploitanten nooit een plaat over een alcoholistische vader in de jukebox zullen doen. Eenmaal in de studio weet Hoes zijn oogappel Rietje om te praten om het toch op te nemen. Het staat in een uur op de band.
Het onderwerp van het lied komt recht uit het hart van zangeres, want ze heeft het zelf meegemaakt, zo zal ze achteraf in interviews vertellen: “Mijn vader werkte meestal in de haven bij het lossen van schepen. Als het loon was uitbetaald ging hij eerst nog naar de kroeg om te drinken. Hield hij nog wat geld over, dan kreeg mijn moeder dat om het gezin met tien kinderen draaiende te houden. Vaak kreeg ze helemaal niets en moest ze zich maar zien te redden.”
Hoes krijgt gelijk; Sjo ongelijk. Ach vaderlief (toe drink niet meer) wordt een doorslaand succes. De single nestelt zich in 1959 in de top van de bestverkopende platen in Nederland en blijft daar lange tijd staan. Tegelijk is De vondeling, een duet van Mary met broer Jerry, ook nog een verkoophit.
Op 4 september 1961 ontvangt de Zangeres Zonder Naam haar eerste gouden plaat uit handen van Phonogram-directeur Theo van der Meer. Er zullen er nog veel volgen. In de eerste 12,5 jaar van haar carrière (tot 1970) zal ze maar liefst 6,5 miljoen platen weten te verkopen.

[bronnen]
_{Interviews met Adri-Jan Hoes en Bert Schouten
‘Als je dit…’ Ben H. Holthuis, De Zangeres Zonder Naam, het complete verhaal, Veronica Publishing, 2011
‘Mijn vader werkte…’ Mary Servaes en Ben Holthuis, Het verhaal van mijn leven, BZZToH, 1994
Coen Solleveld, Memoires Coen Solleveld, ongepubliceerd, Coll. fam. Solleveld
Johnny Hoes, Een lach en een traan, L.J. Veen, 2004}